Bielskie teatry, pożary i język polski

Tradycje teatralne Bielska sięgają 1791 roku, kiedy to powstała pierwsza w Bielsku prywatna scena Daniela Eisenberga – austriackiego przedsiębiorcy teatralnego. W latach 1817 – 1836 w Bielsku działał założony przez księcia Sułkowskiego teatr dworski, który jak głosi legenda, książę wybudował by przypodobać się swojej młodszej o dwadzieścia trzy lata żonie – polskiej aktorce. W rzeczywistości żona księcia Sułkowskiego Judyta Bazardi de Montbelli urodziła się w Mediolanie i nie była aktorką. Książęcy teatr wystawiał sztuki dla sfer szlacheckich i dworskich. Dopiero w 1824 roku otwarto go dla wszystkich stanów. W roku 1836 pożar, który wybuchł w mieście pochłonął również teatr. Od tej chwili przez kilkanaście lat, spektakle odbywały się tylko na wolnym powietrzu, w karczmach i oberżach. Amatorskie spektakle grane były w Domu Cechowym znajdującym się przy obecnym placu Smolki. W grudniu 1881 roku w Wiedniu podczas przedstawienia w Ringtheater doszło do pożaru. Zaprószony na scenie ogień, wkrótce zajął cały budynek. Wadliwe zaprojektowanie drzwi widowni, które otwierały się do środka, utrudniło ewakuację, co w konsekwencji doprowadziło do śmierci 500 widzów. Szok wywołany tą katastrofą spowodował, że w całej monarchii austro-węgierskiej przeprowadzono inspekcje sal teatralnych i zaostrzono przepisy przeciwpożarowe. Efektem tych działań było zamknięcie w 1882 roku sceny w Domu Cechowym. W 1887 roku spragnieni widowisk teatralnych bielszczanie postanowili zbudować Teatr Miejski z prawdziwego zdarzenia. W listopadzie tegoż roku, ukonstytuował się 30-osobowy Komitet Budowy Teatru, który wystosował do mieszkańców Bielska, Białej i Lipnika wezwanie zachęcające do zbiórki funduszy na budowę teatru. Zaprojektowanie budynku teatru powierzono wiedeńskiemu architektowi Emilowi von Försterowi. Gmach teatru został wzniesiony w latach 1889–1890 na terenach należących wcześniej do ogrodów zamkowych i zgodnie z założeniem Förstera przypominał Operę Wiedeńską. Na szczycie budynku ustawiono posąg nagiego Apolla, a na fasadzie posągi Melpomeny – muzy tragedii oraz Talii – muzy komedii. We wrześniu 1890 roku na scenie teatru wystawiono pierwszą sztukę „Sen nocy letniej” Williama Szekspira. Początkowo w teatrze grane były sztuki wyłącznie w języku niemieckim. Bielski teatr zaliczany był do najlepszych teatrów prowincjonalnych w monarchii. Sezon teatralny trwał od 1 października do Niedzieli Palmowej. Po włączeniu Bielska w granice Polski, w 1921 roku polscy działacze założyli Towarzystwo Teatru Polskiego, które początkowo wywalczyło grę spektakli w języku polskim jeden raz w tygodniu, a od 1934 roku trzy dni w tygodniu. Plany dalszego rozwoju polskiego teatru pokrzyżował wybuch II wojny światowej. Do września 1944 roku teatr wystawiał wyłącznie sztuki w języku niemieckim. Po wojnie, w czerwcu 1945 roku członkowie towarzystwa reaktywowali Teatr Polski.

Teatr Polski – ul. 1 Maja 1