Tempel – żydowska piękność

Od XVIII wieku w Bielsku odnotowywano wzrost liczby mieszkańców pochodzenia żydowskiego. W drugiej połowie XIX wieku społeczność żydowska była tak liczna, że posiadana przez nią przy obecnej ulicy Cechowej świątynia nie mogła pomieścić wszystkich wiernych. Dlatego w 1879 roku podjęto decyzję o wybudowaniu nowej, większej i ogólnodostępnej świątyni. Na zakupionym gruncie przy głównej arterii Bielska, ówczesnej ulicy Cesarza Franciszka Józefa I w latach 1880 – 1881 firma budowlana Emanuela Rosta realizując projekt architektów Ludwika Schöne i Karola Korna, wzniosła gmach synagogi reformowanej tzw. tempel. Główne wejście do budynku wzorowanego na synagogach w Budapeszcie, Wiedniu oraz bożnicy w Szombathely na Węgrzech znajdowało się od strony ulicy Mickiewicza. Koszt budowli w stylu neorenesansowo-mauretańskim wyniósł około 94 000 florenów. Pieniądze na budowę pochodziły ze składek mieszkańców oraz emisji obligacji. Poświecenie synagogi miało miejsce 21 września 1881 roku. W trakcie uroczystości Karol Korn przekazał symboliczne klucze do świątyni prezesowi izraelickiej gminy – Adolfowi Brüllowi. Synagoga posiadała wielowyznaniowy chór, jednak jego utrzymanie było bardzo kosztowne. Psalmy śpiewane były po hebrajsku, ale większość wiernych nie znała tego języka. Świątynia posiadała dwóch kantorów o klasycznej operowej barwie głosu: Ignacego Goldmana i Rudolfa Fischera. Na stanowisku organisty zatrudniony był chrześcijanin Paweł Golasowski, gdyż ze względów religijnych obywatele żydowscy nie mogli pracować w szabat. W każdą sobotę w synagodze odbywały się koncerty. Do wybuchu II wojny światowej gmach synagogi był jednym z najpiękniejszych i najbardziej charakterystycznych budynków w Bielsku. W połowie września 1939 roku miejscowi Niemcy podłożyli materiały wybuchowe pod trzy synagogi w Bielsku i Białej oraz Żydowski Dom Ludowy im. Chaima Bialika. Pod płonące budynki nie dopuszczono wozów straży pożarnej. W wyniku pożaru synagoga została doszczętnie zniszczona, zachowały się jedynie fundamenty i część piwniczna budynku. Na jej miejscu urządzono basen przeciwpożarowy, a w latach sześćdziesiątych XX wieku wybudowano modernistyczny gmach, w którym obecnie mieści się Galeria Bielska BWA. Współcześnie o istnieniu świątyni pomiędzy dzisiejszymi ulicami 3 Maja i Mickiewicza informuje odsłonięta 5 września 1991 roku przez Komitet Obywatelski tablica pamiątkowa.

Gmach synagogi istniejący do 1939 roku – ul. Cesarza Franciszka Józefa I, ul. 3 Maja